اقتصادیبازار و تجارتویژه
افزایش بیرویه نرخ ارز و بیثباتی بازار؛ فشار بیسابقه بر سفره مصرفکنندگان ایرانی
افزایش قیمت مواد اولیه، هزینههای واسطهای و محدودیتهای وارداتی سبب شده خانوارها برای تهیه مایحتاج روزانه خود با هزینههای چندبرابر مواجه شوند.
به گزارش بازتاب رسانه ، نوسانات شدید و رشد بیرویه قیمت ارز در ماههای اخیر، نهتنها تعادل بازار کالا و خدمات را برهم زده بلکه فشار مضاعفی بر مصرفکنندگان وارد کرده است. افزایش قیمت مواد اولیه، هزینههای واسطهای و محدودیتهای وارداتی سبب شده خانوارها برای تهیه مایحتاج روزانه خود با هزینههای چندبرابر مواجه شوند. کارشناسان اقتصادی ریشه این بحران را در مجموعهای از عوامل اقتصادی، سیاسی و رفتاری میدانند و بر ضرورت افزایش آگاهی مالی و تقویت تولید داخلی برای کاهش آثار این وضعیت تأکید دارند.
۱. علل و عوامل اصلی رشد بیرویه و بیثباتی قیمت ارز
۱.۱. عوامل اقتصادی داخلی
- تورم مزمن: افزایش مداوم سطح عمومی قیمتها باعث کاهش ارزش پول ملی و افزایش نرخ ارز میشود.
- کاهش تولید و صادرات غیرنفتی: وقتی کشور نتواند ارز کافی از صادرات بهدست آورد، عرضه ارز کاهش مییابد و نرخ آن بالا میرود.
- وابستگی زیاد به واردات: واردات گسترده کالاهای واسطهای و مصرفی، تقاضای ارز را افزایش میدهد.
- کسری بودجه دولت: دولت برای جبران کسری بودجه گاهی به چاپ پول یا استفاده از منابع ارزی روی میآورد که اثر تورمی و ارزی دارد.
۱.۲. عوامل سیاسی و بینالمللی
- تحریمهای اقتصادی و محدودیت در دسترسی به منابع ارزی: تحریمها مانع انتقال آزادانه ارز حاصل از فروش نفت و صادرات دیگر میشوند.
- نااطمینانی در روابط خارجی: هرگونه تنش سیاسی یا دیپلماتیک باعث “انتظار افزایش قیمت ارز” و رفتار هیجانی خریداران میشود.
۱.۳. عوامل روانی و رفتاری بازار
- انتظارات تورمی: مردم و فعالان اقتصادی با پیشبینی افزایش قیمت ارز، اقدام به خرید و ذخیره آن میکنند (رفتار سفتهبازانه).
- نبود شفافیت و نوسانات تصمیمگیری: تغییر ناگهانی سیاستها، نرخها و مقررات ارزی باعث از بین رفتن اعتماد بازار میشود.
۲. پیامدها و مشکلات برای مصرفکنندگان
- افزایش شدید قیمت کالاهای وارداتی و حتی داخلی (زیرا تولیدکنندگان مواد اولیه را با ارز گران خریداری میکنند).
- کاهش قدرت خرید مردم و فشار بر طبقات کمدرآمد.
- افت کیفیت مصرفی خانوار؛ مردم به سمت کالاهای ارزانتر و بیکیفیتتر میروند.
- بیثباتی ذهنی و روانی بازار که منجر به اضطراب اقتصادی و کاهش تمایل به سرمایهگذاری مولد میشود.
- افزایش شکاف طبقاتی؛ گروههایی که دارایی ارزی یا دارایی فیزیکی دارند سود میکنند، اما مصرفکنندگان عادی زیان میبینند.
۳. راهکارهای پیشنهادی برای مصرفکنندگان
۳.۱. مدیریت مالی شخصی
- تا حد امکان کالاهای غیرضروری را به تعویق بیندازند تا قیمتها متعادلتر شود.
- تنوعسازی در پساندازها: بخشی از داراییها را به داراییهای مقاوم در برابر تورم منتقل کنند.
- افزایش سواد مالی: آشنایی با مفهوم تورم، نرخ بهره واقعی، و مدیریت بودجه خانوار اهمیت زیادی دارد.
۳.۲. تغییر رفتار خرید
- خرید محصولات ایرانی با کیفیت داخلی به جای کالاهای وارداتی.
- استفاده از شبکههای تعاونی مصرف یا پلتفرمهای تخفیفدار.
- مقایسه قیمتها قبل از خرید و پرهیز از رفتار هیجانی (خرید انبوه یا احتکاری در منزل).
۳.۳. راهکارهای اجتماعی و تعاونی
- راهاندازی یا عضویت در تعاونیهای خرید خانوادگی یا صنفی که به شکل جمعی از تولیدکننده خرید میکنند و قیمت پایینتر میگیرند.
- حمایت از کسبوکارهای اجتماعی و تولیدات محلی که چرخه اقتصادی منطقه را حفظ میکنند.
- مطالبه شفافیت از مسئولان و نهادهای اقتصادی در تخصیص ارز و کنترل واردات.
