تاثیر استرس جنگ بر سیستم ایمنی بدن
دکتر آرش بقایی، متخصص اورولوژی، کلیه و مجاری ادراری، با اشاره به پیامدهای گسترده فشارهای روانی ناشی از جنگ و بحرانهای طولانیمدت، تاکید کرد که استرس مزمن میتواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی را مختل کرده و بدن را در برابر بسیاری از بیماریها آسیبپذیرتر کند
در شرایط بحرانی مانند جنگ، آنچه بیش از هر چیز سلامت عمومی افراد را تهدید میکند، تنها خطرات مستقیم و عینی نیست، بلکه فشارهای روانی مداوم، اضطراب، بیخوابی و ناامنی نیز میتوانند آثار عمیقی بر جسم و روان انسان بر جای بگذارند. یکی از مهمترین بخشهای بدن که در چنین شرایطی تحت تاثیر قرار میگیرد، سیستم ایمنی است؛ سیستمی که نقش اصلی را در دفاع از بدن در برابر عفونتها، التهابها و بسیاری از بیماریها بر عهده دارد.
دکتر آرش بقایی، متخصص اورولوژی، کلیه و مجاری ادراری، در گفتوگو با بازتاب رسانه درباره تاثیر استرس ناشی از جنگ بر عملکرد سیستم ایمنی بدن اظهار کرد: «وقتی فرد برای مدت طولانی در معرض استرس شدید قرار میگیرد، بدن بهصورت مداوم در حالت هشدار باقی میماند. در این وضعیت، هورمونهای استرس بهویژه کورتیزول افزایش پیدا میکنند و اگر این شرایط ادامهدار شود، تعادل طبیعی بدن به هم میریزد و سیستم ایمنی بهتدریج دچار اختلال میشود.»
وی افزود: «استرس کوتاهمدت در برخی مواقع ممکن است واکنش دفاعی بدن را بهطور موقت فعالتر کند، اما استرس مزمن نتیجهای کاملا متفاوت دارد. در فشارهای روانی طولانیمدت، توان بدن برای مقابله موثر با عوامل بیماریزا کاهش مییابد و فرد ممکن است بیشتر در معرض عفونتها، ضعف عمومی، خستگی مفرط و تشدید بیماریهای زمینهای قرار بگیرد.»
دکتر بقایی با اشاره به اینکه استرس تنها یک مسئله روانی نیست، گفت: «بسیاری از افراد تصور میکنند اضطراب و فشار روحی فقط بر خلقوخو اثر میگذارد، در حالی که این فشارها میتوانند عملکرد قلب، دستگاه گوارش، خواب، اشتها، سیستم ایمنی و حتی سلامت کلیهها و مجاری ادراری را نیز تحت تاثیر قرار دهند. بدن و روان بهشدت به یکدیگر مرتبط هستند و هر بحرانی که ذهن را درگیر کند، میتواند آثار جسمی هم ایجاد کند.»
این متخصص ادامه داد: «در شرایط جنگی یا بحرانهای شدید، معمولا عوامل دیگری نیز همزمان با استرس وجود دارند؛ از جمله بیخوابی، تغذیه نامناسب، کاهش مصرف آب، خستگی، کمتحرکی یا حتی فعالیت بیش از حد، دسترسی محدودتر به خدمات درمانی و نگرانی دائمی. مجموعه این عوامل میتواند فشار مضاعفی بر بدن وارد کرده و آسیبپذیری افراد را بیشتر کند.»
وی با بیان اینکه گروههای آسیبپذیر بیش از دیگران نیازمند مراقبت هستند، تصریح کرد: «کودکان، سالمندان، بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، افراد دارای ضعف سیستم ایمنی و کسانی که سابقه اختلالات اضطرابی یا افسردگی دارند، معمولا در برابر تبعات استرس شدید، حساستر هستند. در این افراد، فشار روانی میتواند سریعتر خود را به شکل علائم جسمی یا تشدید مشکلات قبلی نشان دهد.»
دکتر بقایی درباره نشانههای جسمی ناشی از فشار روانی طولانیمدت توضیح داد: «بیخوابی، تپش قلب، خستگی مداوم، کاهش یا افزایش اشتها، سردرد، دردهای عضلانی، کاهش تمرکز، تحریکپذیری، اختلالات گوارشی و احساس ضعف عمومی از جمله علائمی هستند که ممکن است در اثر استرس شدید بروز کنند. در برخی موارد نیز فرد بیشتر از گذشته دچار سرماخوردگی، عفونت یا تشدید بیماریهای زمینهای میشود که این مسئله میتواند ناشی از افت کارایی سیستم ایمنی باشد.»
وی اضافه کرد: «از نظر پزشکی، وقتی استرس طولانی میشود، التهاب مزمن در بدن نیز میتواند افزایش یابد. این وضعیت نهتنها احساس ناخوشی عمومی ایجاد میکند، بلکه در بلندمدت زمینه را برای بروز یا تشدید برخی بیماریها فراهم میسازد. به همین دلیل، مدیریت استرس در شرایط بحرانی فقط یک توصیه روانشناختی نیست، بلکه بخشی از مراقبت جدی از سلامت جسم محسوب میشود.»
این متخصص اورولوژی، کلیه و مجاری ادراری در ادامه درباره راهکارهای کاهش اثرات منفی استرس بر بدن گفت: «در شرایط بحران شاید نتوان منبع استرس را بهطور کامل حذف کرد، اما میتوان با برخی اقدامات ساده، میزان آسیب را کاهش داد. تنظیم نسبی خواب، مصرف آب کافی، تغذیه متعادل، کاهش دریافت مداوم اخبار تنشزا، حفظ ارتباط با اعضای خانواده و اطرافیان، انجام فعالیت بدنی سبک و استفاده از حمایتهای تخصصی در صورت نیاز، از جمله اقداماتی هستند که میتوانند به حفظ تعادل جسم و روان کمک کنند.»
وی تاکید کرد: «افراد نباید علائم شدید یا مداوم را نادیده بگیرند. اگر بیخوابی، اضطراب شدید، تپش قلب، ضعف طولانیمدت، کاهش شدید اشتها، افت عملکرد روزانه یا تشدید بیماریهای جسمی ادامه پیدا کند، مراجعه به پزشک ضروری است. در برخی موارد نیز لازم است فرد از خدمات روانپزشکی یا مشاوره تخصصی بهرهمند شود، زیرا درمان بهموقع میتواند از بروز عوارض بیشتر جلوگیری کند.»
دکتر بقایی در پایان خاطرنشان کرد: «در روزهای بحرانی، حفظ سلامت روان به اندازه سلامت جسم اهمیت دارد. هر اقدامی که به کاهش فشار روانی، بهبود خواب، تغذیه بهتر و آرامسازی ذهن کمک کند، در واقع به تقویت توان دفاعی بدن نیز کمک خواهد کرد. مراقبت از خود و اطرافیان در چنین شرایطی، یک ضرورت جدی است.»
